Trong khi các chủ “lò gạch truyền thống” ở Đăk Lắk nói chung, tại xã Ea Na và xã Krông Ana nói riêng đang đứng ngồi không yên về lộ trình xóa bỏ lò gạch thủ công thì hàng chục ngàn người dân lao động cũng hoang mang không kém vì mất kế sinh nhai. Tại xã Ea Na và xã Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk nhiều lò gạch truyền thống đang rơi vào điêu đứng khi bị cắt điện.

Hàng chục chủ lò gạch truyền thống tại xã Ea Na và xã Krông Ana đã có kiến nghị, phản ánh lên các cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk về việc UBND xã Ea Na và UBND xã Krông Ana đã ban hành Văn bản đề nghị đơn vị điện lực ngừng cấp điện đối với các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung tại địa bàn, đồng thời Công ty Điện lực Đắk Lắk đã ban hành văn bản đề nghị Điện lực Krông Ana thanh lý Hợp đồng mua bán điện với các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung đang bị chính quyền địa phương đề nghị thu hồi Giấy phép kinh doanh liên quan đến quá trình thực hiện Kế hoạch số 11/KH-UBND ngày 16/01/2025 của UBND tỉnh Đắk Lắk. Việc ngừng cấp điện trực tiếp đe dọa tới sự gián đoạn toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh; ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều lò gạch; ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng nghìn lao động tại các cơ sở sản xuất này cũng như chuỗi cung ứng trong lĩnh vực vật liệu xây dựng tại địa phương.

Các cơ sở sản xuất gạch chưa thực hiện chuyển đổi công nghệ cao hoặc chấm dứt hoạt động theo Kế hoạch số 11/KH-UBND ngày 16/01/2025 của UBND tỉnh Đắk Lắk không xuất phát từ phía của các cơ sở sản xuất. Theo nội dung Kế hoạch thì việc triển khai, thực hiện cần phải có sự phối hợp từ nhiều phía, trong đó quan trọng là các Cơ quan chức năng, gồm: Ủy ban nhân dân huyện Krông Ana (nay là UBND xã Ea Na và UBND xã Krông Ana), Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường , Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Tài chính, Sở Công Thương, Sở Nội vụ cùng với các đơn vị có liên quan khác.

Trọng tâm của việc chuyển mô hình các lò gạch là việc hỗ trợ vốn, kinh phí đào tạo nhưng cơ quan chức năng chưa tiến hành thực hiện, triển khai. Trong khi đó, phần chi phí chuyển đổi công nghệ cao và chi phí đào tạo lao động vượt xa khả năng tài chính thực tế của các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung. Do đó, các cơ sở sản xuất đang rơi vào tình trạng “bị yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nhưng không có điều kiện, khả năng thực tế để thực hiện nghĩa vụ đó”

Nếu việc ngừng cấp điện được thực hiện trong bối cảnh hiện nay, sẽ gây ra những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Trong đó, có khoảng 1.000 lao động là người dân tộc thiểu số tại địa phương bị mất công ăn, việc làm kéo theo các thành viên trong các hộ gia đình bị ảnh hưởng. Đây là những đối tượng yếu thế, được ưu tiên theo chính sách của Đảng và Nhà nước. Từ tình hình này, nguy cơ phát sinh, tăng thêm các hộ nghèo, hộ cận nghèo và ảnh hưởng tới an ninh, trật tự tại địa phương. Bên cạnh đó, chủ lò gạch phải bồi thường hợp đồng đã ký kết với đối tác; nguyên vật liệu là nguồn đất sét đã khai thác, tập kết bị bỏ đi gây lãng phí tài nguyên; máy móc, nhà xưởng mất giá trị sử dụng, gây thiệt hại lớn về vốn đầu tư. Ngoài ra, đối với kinh tế địa phương thì gây đứt gãy chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng; các công trình xây dựng phải nhập nguồn vật liệu từ nơi khác làm tăng chi phí như: Vận tải, cơ khí, xăng dầu sụt giảm nguồn cầu, doanh thu…

Chủ trương xóa bỏ lò gạch thủ công là hoàn toàn đúng đắn bởi ô nhiễm môi trường do các lò gạch thủ công gây ra là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, vấn đề giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động thủ công vốn chẳng có tay nghề gì ngoài kỹ năng làm gạch tại xã Ea Na và xã Krông Ana cũng rất cần được xem xét. Việc xóa bỏ lò gạch thủ công về sâu xa là để tiến tới xây dựng một nền sản xuất vật liệu xây dựng hiện đại và đảm bảo an toàn. Việc xóa bỏ thì dễ, xây dựng mới khó. Khó hơn nữa là làm thế nào ổn định công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động khi đã xóa bỏ lò gạch truyền thống. Đây thực sự là bài toán nan giải vì rất nhiều người dân sẽ bị ảnh hưởng.

Trên thực tế, sản phẩm gạch từ các lò gạch thủ công đáp ứng phần lớn nhu cầu xây dựng trên thị trường. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững, hiện đại, an toàn với môi trường là hết sức cần thiết song rõ ràng cần có một lộ trình để các doanh nghiệp thực hiện từng bước chuyển mình, đồng thời cần có thời gian để người lao động được đào tạo chuyển đổi nghề phù hợp với nhu cầu xã hội.

Việc xóa bỏ lò gạch truyền thống là cần thiết nhưng làm thế nào ổn định an sinh xã hội cho hàng ngàn công nhân sau khi mất việc làm. Thiết nghĩ, chính quyền các địa phương cần tổ chức gặp gỡ, trao đổi lắng nghe tâm tư của các doanh nghiệp, các chủ lò gach giúp họ có hướng đi đúng đắn thay vì xóa sổ ngay tức khắc.

Bên cạnh đó rất cần tìm ra lời giải chính xác cho bài toán lao động thất nghiệp sau sự xóa sổ các lò gạch truyền thống và việc cắt điện các lò gạch tại xã Ea Na và xã Krông Ana cần phải xem xét thật thấu đáo để tránh những tác động không tốt đến phát triển kinh tế cũng như việc làm của người dân.

Thế Hữu